2023-cü ildə Toyota bir konfiqurasiya xətasına görə 260.000 müştərinin məlumatını açıq saxladı. 2024-cü ildə Dell-ə edilən hücumda 49 milyon müştəri məlumatları oğurlandı. Eyni ildə ABŞ-ın ən böyük…
Sabah işə gəldiniz. Kompüterinizi açdınız, şirkətin mühasibat proqramı birdən işləməyi dayandırdı. Server çökdü. IT mütəxəssisi gəlib baxır — hard disk partlayıb, məlumatlar itib. Bərpa üçün ən az…
Bir şirkətin rəhbəri olduğunuzu düşünün. Önünüzdə yüzlərlə sıra rəqəm dolu Excel cədvəlləri var. Satış məlumatları, müştəri şikayətləri, anbar qalıqları, rəqib qiymətləri — hər biri ayrı bir faylda,…
İnternetdən istifadə etdiyiniz hər an kimsə sizin məlumatlarınızı ələ keçirməyə çalışıyor ola bilər. Bankdan gəldiyi iddia edilən bir e-poçt, tanıdığınız brendin adından göndərilmiş bir link, ya da…
Rəqəmsal marketinqdə ən böyük səhvlərdən biri bütün müştərilərə eyni yanaşmaqdır. Halbuki hər müştərinin dəyəri fərqlidir və bu fərqi ölçmədən effektiv satış strategiyası qurmaq mümkün deyil. RFM analizi…
Rəqəmsal transformasiya artıq trend deyil — standartdır. Şirkətlər sürətlə texnologiyaya keçdikcə, bəzi IT peşələri digərlərindən açıq şəkildə fərqlənir: həm tələb yüksəkdir, həm də maaşlar ciddi şəkildə artır….
Rəqəmsal dünyada hər gün milyardlarla insan bank əməliyyatı aparır, mesaj göndərir, şifrə ilə hesaba daxil olur. Bu əməliyyatların arxasında duran, məlumatlarınızı qoruyan texnologiyanın adı kriptoqrafiyadır. Lakin kriptoqrafiya…
Müasir texnologiyanın ən fundamental sütunlarından biri olan neyron şəbəkələr bu gün hər yerdədir — üzünüzü tanıyan telefon kilidi, yazdığınız cümləni tamamlayan avtomatik düzəltmə, hətta xərçəngi erkən mərhələdə…
Lütfi Zadənin qeyri-səlis çoxluqlar nəzəriyyəsi nədir, Aristotel məntiqi ilə fərqi nədən ibarətdir, mənsubiyyət funksiyası necə işləyir? Bu ətraflı baqda bütün suallarınıza cavab tapacaqsınız. XX əsrin ən fundamental…
Gündəlik həyatımızda müntəzəm olaraq “nə qədər ehtimal var?”, “bu nə dərəcə mümkündür?” kimi suallar veririk. Bu sualların riyazi cavabını verən elm sahəsi məhz ehtimal nəzəriyyəsidir. Lakin bu…
Rəqəmsal iqtisadiyyat məlumat üzərində qurulub. Şirkətlər artıq hisslərə görə deyil, dataya əsaslanaraq qərar verirlər. Bu qərarların arxasında isə məlumatı oxuyan, təhlil edən və vizual olaraq izah edən…
Rəqəmsal dünyada hər bir klik, alış-veriş və baxış bir məlumat (data) yaradır. Bu məlumatlar düzgün analiz olunduqda şirkətlər daha ağıllı qərarlar verir, trendləri əvvəlcədən görür və bazarda…
2026-cı ildə süni intellekt proqramı artıq əlavə texnologiya deyil, bizneslərin əsas iş alətinə çevrilib. AI sistemləri məlumatları analiz edir, öyrənir və insan qərarvermə prosesini sürətləndirir. Developer, marketing,…
Müasir texnologiya dövründə bir veb sayta daxil olduğunuzda qarşınıza çıxan rənglər, düymələr və animasiyalar buzdağının yalnız görünən tərəfidir. Bəs o düyməyə kliklədikdə məlumatlar hara gedir? Sizin sifarişiniz…
Müasir biznes mühiti sürətlə rəqəmsallaşır və şirkətlər getdikcə daha çox məlumatlarını və əməliyyatlarını bulud mühitinə köçürür. Bu keçid, həm imkanlar, həm də risklər gətirir. Cloud security, yəni…
QA tester (Keyfiyyətin Təminatı -Quality Assurance) – əsas işi sistemdəki bugları tapmaq, testlər aparmaq və məhsulun keyfiyyətini istifadəçiyə çatmazdan əvvəl təmin etməkdir.Texnologiya inkişaf etdikcə tətbiqlərin, saytların və…
Şifrələmə (Encryption) nədir? Şifrələmə — məlumatın oxunaqlı formadan (plain text) yalnız icazəli şəxslərin aça biləcəyi kodlaşdırılmış formaya (cipher text) çevrilməsi prosesidir. Bu proses xüsusi riyazi alqoritmlər və…
Firewall (Azərbaycan dilində “təhlükəsizlik divarı” kimi tərcümə oluna bilər) şəbəkə və internet təhlükəsizliyinin mərkəzi elementidir. Sadə dildə desək, firewall bir şəbəkə təhlükəsizlik sistemidir ki, bu da daxil…
Qruplaşdırma (Clustering) — Unsupervised Learning nədir? Qruplaşdırma oxşar obyektlərin bir yerə toplanması prosesidir. Bu, nəzarətsiz maşın öyrənməsi texnikasının məqsədidir: verilənlərdəki oxşarlıqları müəyyən etmək və bənzər məlumat nöqtələrini bir…
Deskriptiv Statistika nədir? Deskriptiv statistika məlumatların mərkəzi meylini, dəyişkənliyini və yayılmasını başa düşməyə imkan verən qısa xülasədir. Bu məqalədə, Python dilində əhəmiyyətli deskriptiv statistikalara, o cümlədən ortalama…
Statistika və məlumat analitikası sahəsində müstəqil qruplar arasında fərqlərin olub-olmadığını müəyyən etmək üçün istifadə olunan testlərdən ən çox tanınan ikisi — İki Nümunəli T Testi və Mann Whitney U Testidir. Bu blogda…
Python-da Ən Vacib Məlumat Strukturları: List, Tuple, Set və Dictionary İlə Effektiv Verilənlər İdarəsi Python proqramlaşdırma dilində məlumat strukturları, verilənlərin səmərəli şəkildə saxlanılması və idarə edilməsi üçün vacibdir….
Statistika və data analitikada normal paylama və Çebışev qaydası çox vacib anlayışlardır. Bu anlayışlar məlumatların paylanma formasını təhlil etmək və potensial anomaliyaları aşkarlamaq üçün geniş istifadə olunur….
Praktiki vizuallaşdırma, məlumatları və ideyaları daha aydın və anlaşılan şəkildə təqdim etmək üçün müxtəlif vizual vasitələrdən istifadə etmə prosesidir. Bu şəkillər, qrafiklər, diaqramlar, xəritələr, infografiklər və digər…
Süni İntellekt Nədir? Süni intellekt (AI), insanın təhlil və qərarvermə qabiliyyətlərini təqlid edən və maşınların bu funksiyaları yerinə yetirməsinə imkan verən bir sahədir. Süni intellektin əsas məqsədi,…
Süni İntellektin Yeni Tətbiqləri: Gələcəyin Texnologiyası İndi Süni intellekt (SI), son illərdə həyatımıza daxil olaraq bir çox sahədə inqilabi dəyişikliklər yaradıb. Bu texnologiya əvvəllər yalnız akademik və…
Data Warehouses: Strukturlaşdırılmış Məlumatların Saxlanması. Data Warehouse (məlumat anbarı), böyük həcmdə strukturlaşdırılmış məlumatların toplanması, saxlanması və təhlil edilməsi üçün nəzərdə tutulmuş xüsusi məlumat bazası sistemidir. Data Warehouse, təşkilatların müxtəlif…
MapReduce, böyük verilənlər dəstələrinin paralel işlənməsi üçün istifadə olunan bir proqramlaşdırma modelidir. Bu model, məlumatların işlənməsi və təhlili üçün Hadoop ekosistemində əsas bir alət kimi qəbul edilir….
BI Alətləri və Məlumat Mühəndisliyi: Effektiv Analizə Doğru Yol Business Intelligence (BI) alətləri təşkilatlara məlumatları toplamaq, təhlil etmək və vizuallaşdırmaq imkanı verir. Bu texnologiyalar sayəsində qərar qəbuletmə prosesi…
Data Wrangling – Məlumatların Təmizlənməsi və Transformasiyası Data Wrangling, yəni məlumatların təmizlənməsi və transformasiyası, data analizinin və maşın öyrənməsinin ən mühüm mərhələlərindən biridir. Bu prosesin əsas məqsədi…
Handling Missing Data (İtkin Məlumatların İdarə Edilməsi) Handling Missing Data. İtkin məlumatlar, analitik proseslərdə və verilənlər bazalarında ən çox rast gəlinən problemlərdən biridir. Bu, məlumatların yığılmasında, toplanmasında…
Serverless Computing nədir? İstifadəçilərin server infrastrukturu ilə məşğul olmadan tətbiqlər işlədə bilməsini təmin edən bulud əsaslı hesablama modelidir. “Serverless” termini, serverlərin olmadığı demək deyil — serverlər hələ də…
Populyar Qrafik Növləri və Məlumat Vizualizasiyası Üsulları Qrafiklər, məlumatların vizual təhlili və təqdimatı üçün ən güclü alətlərdən biridir. Müxtəlif qrafik növləri, məlumatın müxtəlif aspektlərini və nümunələrini göstərmək…
Python, məlumat analitikası, maşın öyrənməsi və statistik analiz sahələrində ən çox istifadə edilən proqramlaşdırma dillərindən biridir. Python-un zəngin ekosistemi və güclü kitabxanaları, məlumatların təhlilini və vizualizasiyasını asanlaşdırır….
DataOps: Məlumatın Effektiv İdarə Edilməsi Məlumat analitikası və maşın öyrənmə layihələri son illərdə daha da mürəkkəbləşib. Bu mürəkkəblik, yalnız verilənlər toplamağa və analiz etməyə yönəlmiş deyil, həm…
Neyron Şəbəkələri. Əsas Prinsiplər və Tətbiqlər Neyron şəbəkələri, maşın öyrənməsinin və süni zəkanın əsas alətlərindən biridir və təbii olaraq insan beyninin işləmə prinsipinə bənzəyən strukturlara malikdir. Bu…
Gücləndirilmiş öyrənmə (Reinforcement Learning, RL) Gücləndirilmiş Öyrənmə maşın öyrənməsinin bir sahəsi olaraq, agentlərin mühitlə qarşılıqlı əlaqədə olub öz fəaliyyətlərini öyrənməsinə əsaslanır. Bu metodda agent, hərəkət edərkən…
IoT nədir? IoT nədir? IoT (Internet of Things – Əşyaların İnterneti) fiziki cihazların internet vasitəsilə bir-biri ilə əlaqə quraraq məlumat toplaması, ötürməsi və bu məlumatlar əsasında avtomatik…
DDOS (Distributed Denial of Service) hücumu — bir sistemin, serverin və ya onlayn xidmətin eyni anda çoxsaylı mənbələrdən göndərilən saxta və ya həddindən artıq sorğularla iflic edilməsidir….
Kibertəhlükəsizlik — rəqəmsal sistemlərin, şəbəkələrin və məlumatların icazəsiz girişlərdən, kiberhücumlardan və müdaxilələrdən qorunması məqsədilə tətbiq edilən metod, proses və texnologiyaların məcmusudur. Bu anlayış yalnız hücumların qarşısının alınması…
Nəzarətsiz Öyrənmə Nədir? Klasterləşdirmə, Ölçülərin Azaldılması və Anomaliyaların Aşkarlanması Müasir dövrdə məlumatların həcmi sürətlə artarkən, bu məlumatlardan səmərəli şəkildə istifadə etmək üçün maşın öyrənməsi texnologiyaları mühüm rol…
Məlumat Saxlama: Texnologiyalar, Strategiyalar və Bizneslər üçün Tətbiqlər Bugünkü rəqəmsal dünyada məlumat saxlama yalnız informasiya arxivləmə üsulu deyil, strateji qərarların əsasını təşkil edən əsas texnoloji sütunlardan biridir. İnkişaf edən Big…
Məlumat Keyfiyyəti: Ölçülər, Strategiyalar və Təşkilatlar üçün Əhəmiyyəti Məlumat keyfiyyəti (Data Quality) müasir təşkilatların dayanıqlı inkişafı və rəqəmsal qərarvermə prosesləri üçün ən vacib meyarlardan biridir. Analitik qərarların düzgünlüyü,…
CRISP-DM Nədir? Məlumat Analitikası Layihələri üçün 6 Mərhələli Metodologiya Məlumat analitikası və data mining layihələrinin uğurlu olması təsadüfi deyil. Bu uğur, çox zaman strukturlaşdırılmış metodologiyaların tətbiqindən qaynaqlanır. CRISP-DM (Cross-Industry Standard Process…
Stream Processing: Məlumatların Reaktiv İdarəetməsi Müasir dövrdə məlumatların çevik və operativ idarə olunması təşkilatlar üçün olduqca vacibdir. Xüsusilə real vaxt rejimində qərar qəbul etmək lazım olan hallarda…
Metadata idarəetməsi (Metadata Management) məlumat analitikası proseslərinin ayrılmaz hissəsidir. Metadata – məlumat haqqında məlumatdır. Bu anlayış, verilənlər bazasında saxlanılan məlumatların strukturunu, məzmununu və kontekstini anlamağa imkan verir….
Məlumatların təhlilində və maşın öyrənməsi modellərinin təlimində çarpaz doğrulama (cross-validation) modelin ümumiləşdirmə qabiliyyətini qiymətləndirmək üçün geniş istifadə olunan bir texnikadır. Bu yanaşma, modelin yalnız təlim məlumatlarına uyğunlaşmasının…
Data Science və Big Data: Fərqlər, Əlaqələr və Gələcək Perspektivlər Müasir texnologiya dünyasında tez-tez bir-biri ilə qarışdırılan iki mühüm anlayış var: Data Science və Big Data. Hər iki…
Məlumatlar müasir dövrdə biznes qərarlarının əsasını təşkil edir. Şirkətlər, daha rəqabətli və məqsədyönlü olmaq üçün böyük məlumat dəstələrini təhlil edir, trendləri müəyyən edir və strateji qərarlar qəbul…
Futbol, dünyada ən çox izlənilən və ən çox maraq göstərilən idman növlərindən biridir. Hər bir oyun, hər bir komanda və hər bir oyunçu müxtəlif dəyişənlərə və taktikalara…
Son illərdə texnologiyanın sürətli inkişafı məlumatların emalını və istifadəsini yeni səviyyəyə çıxarıb. Bu sahədə iki əsas konsepsiya — Edge Computing və Data Science — bir-birini tamamlayan texnologiyalar…
Son illərdə sünî intellekt (SI) texnologiyalarının inqilabi təsiri çoxsaylı sahələrdə hiss olunmaqdadır. Bu texnologiyalar ənənəvi sahələrdə istismar edilərək kreativ prosesləri yeni bir mərhələyə qaldırmışdır. Məhz musiqi, incəsənət…
Data Analitikası Metrikləri: Biznes Uğurunu Ölçmək üçün Ən Vacib Göstəricilər Müasir rəqəmsal mühitdə uğurlu biznes qərarları yalnız təxminlərə deyil, dəqiq analitik göstəricilərə əsaslanmalıdır. Data analitikası metrikləri, biznes proseslərini şəffaflıqla idarə…
Cloud data warehouses (bulud məlumat anbarları) böyük verilənlər dəstələrini saxlayan və təhlil edən bulud əsaslı sistemlərdir. Bu anbarlar, verilənlərin mərkəzləşdirilmiş şəkildə saxlanmasına, təhlilinə və işlenmesine imkan verərək…
Data analitikası sahəsində, verilənlərin keyfiyyəti nəticələrin dəqiqliyinə birbaşa təsir edir. Data təmizləmə (Data Cleaning) bu məqsədlə, analiz üncəsi datanı keyfiyyətləndirmək üçün aparılan vacib bir addımdır. Bu proses…
Oracle — dünyanın ən güclü və ən çox istifadə olunan məlumat bazası idarəetmə sistemlərindən (Database Management System) biridir. Əsas məqsədi böyük həcmli məlumatları saxlamaq, idarə etmək, təhlükəsiz…
Müasir dünya data üstünə qurulub. İnternet, sosial media, e-ticarət kimi platformalar çüksünə milyardlarla günlük çəkilən məlumatlarla doludur. Bəs, bu məlumatların həqiqi dəyərini ortaya çıxarmaq üçün nə etməliyik?…
Bugünkü məlumat dövründə verilənlər, hər bir işin və təşkilatın təməl daşına çevrilib. İstənilən müəssisə və ya təşkilat, müxtəlif mənbələrdən gələn məlumatları düzgün şəkildə toplayıb, emal edib və…
Bu gün data analitikası dünyasında ən əhəmiyyətli mövzulardan biri predictive analytics (proqnozlaşdırıcı analitika)dir. Bu sahə, mövcud verilənlərə əsaslanaraq gələcək hadisələri təxmin etməyə çalışır. Proqnozlaşdırıcı analitika, biznes və texnologiya sahələrində…
Verilənlər analizi, məlumatları daha yaxşı başa düşmək, gözləntiləri yoxlamaq və məlumatlarda gizli olan nümunələri və əlaqələri tapmaq üçün vacib bir mərhələdir. Bu mərhələnin adı “Exploratory Data Analysis”…
Verilənlər analizi, bu günün ən vacib sahələrindən biridir və düzgün məlumat toplamaq, uğurlu analizlərin əsasını təşkil edir. Amma verilənləri haradan almalı? Bu sual, xüsusilə yeni başlayanlar üçün…
Süni intellekt (SI) son illərdə bir çox sahədə inqilabi dəyişikliklərə səbəb olub və bu inkişaflar hələ də sürətlə davam edir. Əvvəlcə yalnız akademik və elmi tədqiqat sahələrində…
Son illərdə süni intellekt (SI) və kvant hesablama sahələrindəki inkişaflar, texnologiyanın gələcəyinə dair ümidləri artırıb. Bu iki sahənin birləşməsi olan Quantum AI (Kvant Süni İntellekti), informasiya texnologiyalarında və elm…
Süni intellektin (SI) sürətli inkişafı ilə yanaşı, bu texnologiyanın tətbiqi sahələri də genişlənir. Son illərdə “Edge AI” və “Paylanmış Sistemlər” kimi yeni anlayışlar ön plana çıxmağa başlayıb….
AI alqoritmlərinin performans qiymətləndirilməsi onların effektivliyini, düzgünlüyünü və istifadə üçün uyğunluğunu müəyyən etmək üçün vacib bir prosesdir. Performans qiymətləndirməsi, alqoritmlərin real həyatda istifadədən əvvəl zəif cəhətlərini aşkarlamaq…
Süni intellektdə qərar qəbulu bir alqoritmin verilənlərə əsaslanaraq ən uyğun variantı seçməsidir. Bu proses, istər chatbot-un cavab verməsi, istərsə də avtomatik idarəetmə sistemlərinin qərarları kimi müxtəlif sahələrdə…
AI alqoritmlərinin performans qiymətləndirilməsi onların effektivliyini, düzgünlüyünü və istifadə üçün uyğunluğunu müəyyən etmək üçün vacib bir prosesdir. Performans qiymətləndirməsi, alqoritmlərin real həyatda istifadədən əvvəl zəif cəhətlərini aşkarlamaq…
Dərin öyrənmə terminini indi hər yerdə eşitmək mümkündür — texnologiya konfranslarında, elmi araşdırmalarda və ya iş elanlarında. Amma bu anlayışın arxasında əslində nə dayanır? Bu məqalədə çalışacağam…
Modern texnologiyaların sürətli inkişafı səhiyyə sahəsində yeni imkanlar yaradıb. Süni intellekt (SI) bu inqilabın mərkəzində dayanır. Xəstəliklərin erkən aşkarlanması üçün modellər, insanların həyatını daha keyfiyyətli və uzunömürlü…
Alas Academy olaraq, texnologiyanın sərhədsiz imkanlarını hər kəs üçün əlçatan etmək üçün çalışırıq. 2020-ci ildən bəri proqramlaşdırma və analitika sahəsində minlərlə tələbəni gələcəyin peşəkarına çeviririk. Düzünü desək, sırf kod yazmağı öyrətmək bizim işimiz deyil.